JOHAN LEGRAIE
Memento Mori
2/12/15 - 27/01/16


In English | En français



johan_legraie_2

Johan Legraie, uit de reeks memento mori, 2010-2015

Johan Legraie mag dan al zogoed als onbekend zijn in de wereld van de fotografie, een nieuwkomer die zijn weg nog moet zoeken in de actuele woekerende digitale beeldjungle is hij zeker niet. Integendeel: deze niet in een categorie onder te brengen vindingrijke en door de wol geverfde kunstenaar gaat uiterst bezonnen te werk. Dankzij zijn filmervaring (als fotodirecteur, cameraman en vooral als wereldreiziger behept met een onstilbare nieuwsgierigheid) kon hij, zonder geveinsde naïviteit, de meest onwaarschijnlijke ontmoetingen beleven en de meest bizarre visuele toevalligheden vergaren. In de periferie van de filmopnamen maakte hij talloze, slechts op het eerste gezicht, banale beelden: een echte schat aan onderweg verzamelde “randbeelden” van gezichten en landschappen. Het gaat evenwel niet om reisfoto’s en zijn werk staat ver af van elk amateurisme. Legraie werkt al een tiental jaar als cameraman maar verzaakte, wat de fotografie betreft, nog maar onlangs aan het zelfportret. Voortaan projecteert hij zich liever in de externe, hem vreemde wereld om zo het beeld te impregneren zonder er evenwel zelf in te zijn opgenomen. Hij omschrijft deze beelden als “geheugensnijpunten” en verzamelde en herverdeelde ze de laatste vier jaar op het ritme van zijn “fotografisch logboek”.

In deze context kunnen we “snijpunt” wellicht beter vervangen door “montage”, tenminste wat betreft twee aspecten van zijn werk. In de eerste plaats, dat van de nevenschikking (twee beelden zijn altijd rijker, complexer en uiteindelijk “veelvuldiger” dan hun eenvoudige optelling) en in de tweede plaats, dat van de ellips of het interval: vaak zijn twee foto’s, ondanks hun schijnbare heterogeniteit, onbewust, en op verdoken of net op opvallende wijze, met elkaar verweven. Binnen deze benadering hebben het mentale beeld of het ontbrekende deel wel degelijk een verstorende werking omdat ze het enigma verhullen ondanks – of dankzij – het uitzicht en de vanzelfsprekendheid van de dingen. Voor Legraie is fotografie een spel, een aangenaam maar ook verontrustend spel met de vormen van het zichtbare en met de vrijheid van interpretatie.

In of meer bepaald tussen deze diptieken herverdelen tijd en ruimte zich, staan realiteit en fictie tegenover elkaar, trekt het vertrouwde het onbekende aan, en magnetiseert het bevreemdende het bekende. Ieder werkelijkheidsfragment wordt uit zijn context gehaald en herbeschouwd (wat niet wil zeggen gemanipuleerd, integendeel), en onthult een welbepaald fictie-element, elke evidente leesbaarheid wordt verdraaid of omgezet in een metafoor. Op de achtergrond opereert nog een andere dialectiek, met een meer metafysisch en zelfs lichtjes oriëntaliserend karakter. Deze antithese stijgt ver uit boven de uitgeholde tegenstelling van het werkelijkheidsgegeven en van het geconstrueerde: het gaat hier namelijk om de ononderbroken slingerbeweging van stilstand en beweging, met andere woorden, om de dynamiek tussen eenheid en verscheidenheid. Bijna vanzelfsprekend komt dit alles, en dat is niet min, louter met zwart en wit tot stand!

Misschien stel Legraie als outsider voortaan de fotografie zelf in vraag, maar het is evenzeer mogelijk dat hij zich als fotograaf, meer dan hij laat uitschijnen, bekommert om het vraagstuk van de betekenis. De toeschouwer krijgt de toestemming, of wordt er zelfs toe aangezet om zich af te vragen wat hij nu eigenlijk moet denken over wat hij ziet, en om te goochelen met de ontegensprekelijk aanwezige symboliek die echter opzettelijk vaag of verward blijft. Niettemin, en dat bewijst nog maar eens dat we nooit helemaal aan de regels kunnen ontsnappen, koos de fotograaf uiteindelijk voor de titel “Memento Mori”…

Deze betiteling herinnert aan de onvermijdelijke eindigheid van dingen en wezens, aan de vergankelijkheid van het kleine ik en van het grote alles. Dit “Gedenk te sterven” nodigt welhaast uit tot een morbide contemplatie, tot een dodenwake, tot een bezinning over de ijdelheid – over de door de vanitas aangenomen incarnaties, declinaties en gedaanten. Het lijdt geen twijfel dat de dood rondwaart in de van gapingen en leegten, stilten en tussenruimten, onzekerheden en kwetsbaarheden vervulde beelden van Legraie. Maar laten we niet vergeten dat in Mexico – waar het licht zoveel indruk op hem maakte en waar zijn belangstelling voor fotografie werd opgewekt –, de lach nooit ver afstaat van de dood en dat hun schaduwen, voor wie ze van onder geloken oogleden kan ontwaren, heimelijk samen dansen.

Emmanuel d'Autreppe, september 2015

Johan Legraie is de winnaar van de «Propositions d’artistes 2014» (voorstellen van kunstenaars) van Contretype.

Website:

http://chevalescent.blogspot.be
www.johanlegraie.com







cover_MM (1)


Johan Legraie, memento mori
Gepubliceerd door Johan Legraie, 300 exemplaren.
Formaat: 16,5 x 13,5 cm - 48 bladzijdes.
30 zwart-wit illustraties.
Foto's: Johan Legraie.
Illustraties vierkleurendruk op Munken Artic Ivory papier.
Grafische vorm: (in)extenso & Johan Legraie.
ISBN 978-2-8052-0292-6.
Prijs: 19 €.